Eğitim

<< GERİ

- Çocuklar Yaşlarına Göre Neler Yapabilir?

3 YAŞ ÇOCUĞU NELER YAPABİLİR?
3 yaş döneminde çocuk “oyun çağına” girer. Kendi dışında bağımsız bir dünyanın varlığını ve kendisinin de dünyanın bir bireyi olduğunu kabul etmiştir.

— Motor Gelişimi alanında pek çok şeyi yapabilir durumdadır. Yürümeye ilişkin tüm hareketleri kolaylıkla başarabilir.

Rahatça yürür koşar el ve kollarını kullanabilir. Büyük bir oyuncağı taşıyarak merdivenlerden yukarı çıkıp inebilir. Kısa bir süre tek ayağının üzerinde durabilir. Pedalları kullanarak üç tekerlekli bisiklete binebilir. İpe büyük boncuklar dizebilir. Makas kullanabilir. Kalemi normal tutuşta tutabilir. İnsan figürü yaşının sonuna doğru kafaya eklenmiş iki çizgi halinde bacak şekline dönüşmeye başlar. Karalama evresinden “şema öncesi dönem “ ‘e geçiş evresindedir.

— Toplumsallaşmanın ilk gerçek deneyimlerini yaşar. Yetişkinlerle birlikte olmaktan ve oynamaktan hoşlansa da; yaşıtları ile birliktelikten de hoşlanır, ancak bunu uzun süre devam ettiremez. Oyunları daha çok paralel oyun evresi diye nitelenen, aynı oyuncaklarla birbirinden bağımsız oynama şeklindedir.

Oyun sırasında kendi kendine konuşma, yani “ekolali” giderek azalır yerine başkaları ile konuşma başlar. Oyunları gerçek hayatı sembolize etme şeklindedir.

— Sözcük dağarcığı oldukça gelişmiştir. ”Ne? , nerede?, kim? “ ile başlayan pek çok soru sorar. Cümleler gramere daha uygun hale gelmiştir. Dili büyük bir istekle kullanır.

Yeni kelimelere karşı ilgi duymaktadır. Dinlemeye merakı artar. Ben- sen kelimelerini doğru şekilde kullanır. Bir çocuk şiirini ezbere okuyabilir.

Çocuğun bildiği öğrendiği kelime sayısı ifade edebildiklerinden daha fazladır. Bildiği kelimelerle düşünme hızı, düşündüklerini söze dönüştürebilme hızından daha fazladır. Düşünme konuşmadan daha hızlı olduğu için düşüncelerini hızla anlatmak istediğinde zaman zaman duraklamalar olur. ”Kekeleme” diyebileceğimiz bu durum yaygın ama geçicidir.

Büyük resimli kitaplara ilgi duyar. Yetişkinlerle birlikte kitaplardaki resimlere bakmaktan hoşlanır. Hikâyeleri severek dinler ve hoşlandıklarının tekrarlanmasını ister.

—9 tahta küple kule oluşturabilir. Örneğe bakarak 3 küple köprü yapabilir. 10’a kadar ritmik sayabilir. Renk adlarını bilir. Ancak hangi adın hangi renge ait olduğunu bilemeyebilir.

Dış dünya ve çevresindekilerle son derece ilgilidir. Kutular, tekerlekler, toplar, çekiçlerle oynamaktan, bunları gruplara ayırmaktan ve eşleştirmekten büyük zevk alır. Çocuğa uygun fırsatlar yaratılmışsa yemeğini yeme konusunda bir hayli başarılıdır. Ancak zaman zaman yetişkin desteğine de ihtiyaç duyabilir. Artık aile sofrasındaki yerini alabilir. Yemekte çatal ve kaşık kullanabilir. Ellerini yıkayabilir. Pantolon ve şortunu indirebilir ve yukarı çekebilir. Tuvalet alışkanlığı gece- gündüz kazanılmıştır.

Henüz kendisine verilen görevleri sonuna kadar yerine getirmekte başarılı değilse de bu konuda fırsatlar verilirse olumlu gelişmeler sağlayabilir.

4 YAŞ ÇOCUĞU NELER YAPABİLİR?
4 yaşındaki çocuk artık sürekli gözetim altında bulundurulması gereken bir bebek değildir. O kendi kendine hareket edebilen soru sorabilen, seçim yapabilen, kendisi hakkında bilgiler verebilen bir bireydir.

4 yaş çocuğu kendi dışındaki dünyanın kuralları olduğunu ve başkalarının da hak ve isteklerinin olabileceğini görür ve “beklemeyi” öğrenir. Çünkü beklerse isteklerinin bazılarına er geç kavuşacağına inanmıştır. Bu durum toplumsallaşmasına büyük katkı sağlar. Bu yaş grubu çocuklar toplumsallaşma yönünden büyük aşama kaydetmişlerdir. Artık diğer çocuklarla birlikte olmaktan hoşlanırlar. Yaşıtları ile birlikte oynama ve oyun süresi 3 yaştan daha fazladır. Oyun sırasında her çocuk kendi isteğinin yerine getirilmesini talep eder. Bu çatışmalara neden olabilir. Ancak bunlar öğretici toplumsal deneyimlerdir. Bu deneyimler sırasında çocuklar kendi istediklerinin her zaman kabul görmeyebileceğini, başkalarının da istekleri olabileceğini bazen kendi isteklerini ertelemesi ve sırasını beklemesi gerektiğini öğrenir. Bunlar onun toplumsallaşmasına büyük katkı sağlar.

Hareket kontrolünü kazanan 4 yaş çocuğu, üç tekerlekli bisikleti kolayca kullanabilirler. Koşma ani durma ve tekrar koşmayı büyük beceriyle başarır. Merdivenleri tek başına yardımsız ve ayak değiştirerek tırmanır. Tek ayağı üzerinde 3 – 4 saniye durabilir ve zıplayabilir. Hızla bisiklet pedallarını çevirme, tırmanma, sıçrama, atlama gibi bedensel etkinlikleri sever. Küçük boncukları ipe dizebilir. Gösterilen bazı şekilleri çizebilir. 10 ya da daha fazla küple kule yapabilir. Kalem, fırça, makas, çatal ve kaşığı ustaca kullanabilir.

Dil aracılığı ile duygu ve düşüncelerini rahat ifade edebilir.

“Sorgu çağı” 4 yaşında en yüksek düzeye ulaşır. “Ne?”, “Nerede”, “Nasıl”, ve “Niçin” gibi çok fazla soru sorar. Yaşına uygun doyurucu olması gereken yanıtları ilgi ile dinler. Adını, soyadını ve çoğunlukla yaşını söyler.

Ritmik sayma 10’un üzerine çıkabilir. Nesne-sözcük arasında birebir eşleştirme yapabilir. Dört temel rengi uygun biçimde eşleştirir ve isimlerini söyleyebilir. 10 ya da daha fazla küple kule yapabilir.
4 yaş çocuğu gerçekle hayali birbirine karıştırır. Yaptıkları konusunda çok kere hayal ürünü olan hikâyeler anlatmaktan hoşlanır.

Yapabilecekleri konusunda bazen hatalı ve tehlikeli davranabilir. Henüz neyin tehlikeli olup olmayacağını bilemez.

Genelde 4 yaş civarında çocuklar oldukça tanınabilecek biçimler çizmeye başlarlar. Adam resmi olarak “ baş ve bacaklar çizer, buna yaş sonuna doğru gövde kol ve parmakları da eklerler. Çapraz şekillerin ve çemberlerin örneğine bakıp aynısını çizebilirler.

5 YAŞ ÇOCUĞU NELER YAPABİLİR?
5 yaş çocukluğun ilginç dönemlerinden biridir. Bu yaş grubu çevresine ilişkin yeni girişimlerde bulunur ve çevresi giderek genişler. En belirgin özelliği yeterli ve dengeli oluşudur.

Dikkatini daha uzun süre yoğunlaştırabilir. Herhangi bir becerinin kazanılmasında sabır gösterebilir. Yetişkinin tüm davranışlarını izler ve oyunlarında tekrarlar. Evdeki pek çok işte anneye yardım etmekten hoşlanır. Yetişkinlerle ilişkilerinde başarılı ve uyumludur.

Kendi yaşındaki çocuklarla gruplar halinde oynar. İsteklerinin olması konusunda 4 yaşa göre daha az ısrarcıdır. Genellikle gruba ve kurallara uyum sağlar. Diğer çocuklarla oldukça başarılı bir biçimde oynayabilir.

Evdeki ve okuldaki kuralları daha iyi anlar ve uygular. Yüksek oranda toplumsallaşmış birey görünümündedir. Kendisi ve çevresi ile çelişki halinde değildir.

Bu yaş çocuğu duygusal yönden oldukça dengelidir. Ancak zaman zaman karanlıktan, kaybolmaktan, hayaletten korkabilirler. Bu yaşa bağlı ve geçici bir özelliktir.

Hikaye dinlemekten, kendisi de anlatmaktan hoşlanır. Kitaplara, sayılara, şekillere ilgi duymaya başlar. Bildiği sayılarla her şeyi sayar. Sayı- nesne ilişkisi kurabilir.

Resim konusunda oldukça ustalaşmıştır. Bu grup için 7 yaşına kadar sürecek olan “şema öncesi dönem” başlamıştır. En sevdiği konu insan figürüdür. Başı, gövdesi, bacakları, kolları ve bütün yüz özellikleri ile tanınabilir bir adam resmi çizer. Ev resmine kapıyı, pencereleri, çatı ve bacayı da ekler. Resimleri dikkatlice boyayabilir. Dört ana rengin ve pek çok ara rengin isimlerini söyleyebilir.

5 yaşındaki çocuk hep konuşmak ister. Yetişkin düzeyinde uzun cümleler kurmaya çalışır. Dilbilgisi kurallarına uygun konuşur. Her şeyin “ neden?’i ve niçin?’i ile ilgilenir.
Ayrıca bilgisini arttırmak için “Bu niçin böyledir?”, “Şu nasıl kullanılır?” gibi sorular da sorar. Konuları sırasına göre anlatabilir.

Kendi kendine giyinmek, yemek yemek, saç taramak, yıkanmak konularında artık iyice ustalaşmıştır. Ayakkabısını giyebilir, biraz zorlansa da düğmelerini ilikleyebilir, basit tokaları takabilir.
Motor becerileri oldukça artan 5 yaş çocuğu tırmanma, kaydıraktan kayma, sallanma, bisiklete binme gibi pek çok konuda ustalaşmıştır.

Ayak değiştirerek sıçrayabilir,. Hareketlerini müziğin ritmine uydurur. İnce bir çizgi üzerinde yürür. Kollarını kavuşmuş olarak tek ayak üzerinde durabilir.

El kasları gelişmiştir. Kaşık, kalem, boya, fırça, makası ustaca kullanır.


6 YAŞ ÇOCUĞU NELER YAPABİLİR?
6 yaş Okul Öncesi dönemin sonu, okul döneminin başlangıcı, kritik dönemlerden biridir. Bir öncesi dengeli ve olumlu 5 yaşın aksine dengesiz ve olumsuz bir dönemdir. Daha hareketli ve uyumsuz bir görünüm dikkati çeker. Değişmekte olan bir çocuktur. Aileler çocuklarındaki bu ani değişiklikleri “Bu çocuğa ne oldu bilemiyorum, çok değişti.” Şeklinde ifade ederler. Süt dişlerinin değişmeye başladığı bu dönemde bulaşıcı hastalıklara karşı duyarlılıkta artar.

6 yaş çocuğu bedenini daha iyi kontrol eder, merdivenleri yetişkin gibi ayak değiştirerek çıkıp inebilir. Ağaçlara tırmanmaya çalışabilir. Tek ayağı üzerinde zıplayabilir. Koşmak, hoplamak, müzik eşliğinde dans etmek ve şarkı söylemekten hoşlanır. Küçük kasları da oldukça gelişmiştir. El işlerinde diğer yaşlara göre daha beceriklidir. Kesip yapıştırır. Araç ve gereçleri iyi kullanır. Harfleri ve sayıları yazmaya çalışır. İsim ve soyadlarına ek birkaç kelime daha yazabilir.

Oyun oynadığı gruplar genişlemiştir. Yalnız başına oynamaktan hoşlanmazlar. Oyunda kurallar çocuklar tarafından konur. Kız ve erkek çocuklar arasında oyunlarda ve ilgi alanlarında, oynadıkları malzemeler konusunda farklılıklar görülür.

Aile onun için önemli olmakla birlikte öğretmen ve arkadaşlarının önemi de giderek artar. Özellikle 7 yaşına doğru öğretmen hayatındaki en önemli kişilerden biri olur.

Değişken bir özelliğe sahip olduğu için ev ve okuldaki davranışları farklılaşır. Okuldan öğretmenin talimatına sessizce uyum sağlayan çocuk evde hareketli ve uyumsuz diye nitelendirilebilir.

Bu yaş çocuğunun resimlerindeki oranlar daha gerçekçi olmaya başlar. Ayrıntılar çoğalır. Önceki yaşlarda sayfaya dağınık olarak yayılan figürler artık yer çizgisi dediğimiz alt çizgi üzerine yerleşmeye başlar. İnsan figürlerindeki ayrıntı artar. Birbiri ile orantılı olan vücut parçalarına, boyun, parmaklar, kulaklar, kaşlar ve göz bebekleri gibi özellikler de eklenir.

6 yaş çocuğu pek çok şeyden korkmaz. Ancak hayali durumlardan 5 yaşındakinden daha çok endişe duyabilir, Hırsızdan, cadıdan, hayaletlerden korkar. Öykülerden veya filmlerden etkilenebilir.

Ellerini yıkar kurular, dişlerini fırçalar. Giysilerini çıkarabilir ve giyinebilir. Düğmelerini ve fermuarını kapatabilir. Bağlamayı öğrenebilir. Kendi kendine tuvaletini yapmayı, hatta temizlemeyi de başarır.

Konuşması dilbilgisi kurallarına uygun ve anlaşılabilirdir. Sürekli “ neden?”, “ne zaman?”, “niçin?” sorularıyla sözcüklerin anlamlarını ısrarla sorar. Uzun öyküleri dinleyebilir ve bunları rahatlıkla tekrar anlatabilir. Bildiği birkaç çocuk şarkı ve şiirini ezbere okur.Öğrenmeye isteklidir. Okuldaki eğitim ona öğrenme ve kendini geliştirme fırsatı verebilir.


Kaynaklar:

Okul Öncesi Dönem Prof Dr. Ayla Oktav
Çocuğunuzun ilk 6 yılı Prof Dr. Haluk Yavuzer
Resimleriyle çocuk Prof Dr. Haluk Yavuzer

<< GERİ

www.alpanaokulu.com    0216 646 16 36